Zdolność i uzdolnienie są to pojęcia używane zamiennie, na co oburzają się (i słusznie) psychologowie. Co to są zdolności, uzdolnienia, talenty? Kiedy objawia się geniusz, a kiedy cudowne dziecko?

Zdolności to „takie różnice indywidualne, które sprawiają, że przy jednakowej motywacji i uprzednim przygotowaniu poszczególni ludzie osiągają w porównywalnych warunkach zewnętrznych niejednakowe rezultaty w uczeniu się i działaniu” ( Z. Pietrasiński)

Inteligencja, która traktowana jest jako zdolność złożona definiowana jest tak:

• zdolność do abstrakcyjnego myślenia
• zdolność ogólna do postrzegania zależności i wyciągania wniosków
• ogólna zdolność integrująca procesy intelektualno-poznawcze
• zdolność przystosowywania się do dodatkowych wymagań poprzez odpowiednie wykorzystanie środków myślenia
• „coś”, co mierzy odpowiednio znormalizowany test inteligencji.

Talent (np. talent muzyczny) – najwyższy stopień rozwoju uzdolnień specjalnych, przejawiający się zarówno w działalności twórczej, jak i odtwórczej

Geniusz – osoba o wyjątkowo wysokim poziomie uzdolnienia przejawiająca się szczególnie w twórczych i oryginalnych osiągnięciach w pewnej dziedzinie (np. Leonardo da Vinci)

Cudowne dziecko – dziecko, które do 10 roku życia uzyskuje poziom równy osobom dorosłym w wykonywaniu pewnych czynności (np. Picasso).

Pomiędzy zdolnościami a talentem plasuje się uczeń utalentowany, dla którego stworzono wiele prawnych zapisów, umożliwiających mu właściwy rozwój, a – teraz widzimy to lepiej – może nawet dojście do talentu, czy geniuszu. I myśląc statystycznie – skoro uczniów uzdolnionych jest 2% populacji, to tych zdolnych jest na pewno dużo więcej i rolą szkoły jest, aby ich odszukać i zacząć właściwie rozwijać.

Tu właśnie potrzebne jest stworzenie systemu, który pozwoli znaleźć i skutecznie pracować z uczniami zdolnymi.

Po pierwsze: identyfikacja zdolności, czyli Jak zidentyfikować zdolność u ucznia?

Jest wiele metod i odpowiadają im różne narzędzia:

SPOSOBY IDENTYFIKACJI ZDOLNOŚCI U UCZNIÓW

• testy wiedzy i umiejętności (osiągnięć) uczniów
• grupowe i indywidualne testy inteligencji
• opinia rodziców
• opinie nauczycieli
• opinie ekspertów
• opinie rówieśników
• osiągnięcia w konkursach, olimpiadach

Uczeń zdolny - jak realizować priorytet MEN cz. 1.
Uczeń zdolny - jak realizować priorytet MEN cz. 2.
Uczeń zdolny - jak realizować priorytet MEN cz. 3.

Więcej szczegółowych informacji o realizacji priorytetów MEN znajdą Państwo w publikacji Nowy nadzór pedagogiczny w praktyce.